De prijs van de verengelsing
Taal is veel meer dan een middel om met elkaar te praten. In taal liggen geschiedenis, humor, gewoonten en een manier van denken besloten. Wie een taal langzaam naar de achtergrond ziet verdwijnen, ziet daarom ook een deel van zijn cultuur vervagen. Dat is een ontwikkeling die steeds zichtbaarder wordt in de grote Nederlandse steden.
In Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht is Engels inmiddels op veel plaatsen de vanzelfsprekende omgangstaal geworden. Winkels, cafés en restaurants begroeten hun klanten in het Engels. Universiteiten bieden steeds meer opleidingen uitsluitend in het Engels aan. Ook internationale bedrijven gebruiken Engels als voertaal, zelfs wanneer vrijwel alle medewerkers Nederlands spreken.
Deze ontwikkeling heeft onmiskenbare voordelen. Nederland is een open handelsland en internationale samenwerking vraagt om een gemeenschappelijke taal. Engels maakt het eenvoudiger om talent uit de hele wereld aan te trekken en kennis uit te wisselen. Dat is een kracht die Nederland niet moet verliezen.
Toch heeft de verengelsing ook een prijs. Wanneer Nederlands in het openbare leven steeds minder wordt gebruikt, verandert de relatie tussen burgers en hun eigen stad. Wie de taal niet spreekt, kan moeilijk deelnemen aan gesprekken over de buurt, de politiek of de lokale cultuur. Tegelijk voelen veel Nederlanders zich in hun eigen land soms gedwongen om over te schakelen op Engels, zelfs wanneer dat eigenlijk niet nodig is.
Ook het onderwijs verandert. Wetenschappelijke kennis wordt steeds vaker uitsluitend in het Engels ontwikkeld en besproken. Daardoor dreigt het Nederlands woorden en uitdrukkingen te verliezen om complexe onderwerpen helder uit te leggen. Een taal die niet meer geschikt lijkt voor wetenschap, verliest uiteindelijk ook aan status.
Daarnaast is cultuur nauw verbonden met taal. Nederlandse literatuur, cabaret, poëzie en spreekwoorden danken hun kracht aan de nuances van het Nederlands. Veel daarvan laat zich niet goed vertalen. Als Engels de dominante taal wordt, verschraalt het culturele landschap en raakt een deel van het nationale erfgoed op de achtergrond.
Het antwoord is daarom niet om Engels af te wijzen. Het is een wereldtaal die Nederland veel heeft gebracht. Maar openheid hoeft niet ten koste te gaan van de eigen taal. Een samenleving kan uitstekend internationaal zijn én het Nederlands koesteren. Dat vraagt om bewuste keuzes van overheden, onderwijsinstellingen, bedrijven en burgers.
Een taal verdwijnt meestal niet plotseling. Zij wordt langzaam minder zichtbaar, minder gebruikt en minder vanzelfsprekend. Juist daarom verdient het Nederlands aandacht. Niet uit nostalgie, maar omdat een levende taal een onmisbaar onderdeel is van een levende cultuur.